Historia

Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku

Za datę rozpoczęcia działalności biblioteki pedagogicznej na Wybrzeżu Gdańskim przyjmuje się 2 czerwca 1946 roku. W tym dniu dokonano wpisu pierwszej książki w księgę inwentarzową Okręgowej Biblioteki Pedagogicznej w Sopocie, dla której miejsce znaleziono w budynku przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie 10/12. Świat bibliotekarski powiadomiono o nowej placówce w wakacyjnym numerze czasopisma „Bibliotekarz” (1946 nr 6-7). Jej założycielem był wizytator bibliotek w Kuratorium Okręgu Szkolnego Gdańskiego mgr Kazimierz Jasiulaniec – absolwent Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie, pracujący przed wojną jako bibliotekarz w Bibliotece Uniwersyteckiej. Placówka w swojej pierwszej siedzibie zajmowała zaledwie jedno pomieszczenie, w którym poprzednio mieściła się czytelnia towarzystwa religijnego przy ewangelickiej parafii. Pierwsze zbiory biblioteczne to książki własne założyciela i jego przyjaciół oraz dary ofiarowane przez społeczeństwo. Biblioteka została otwarta dla czytelników na początku roku szkolnego 1946/1947. Pierwszymi korzystającymi ze zbiorów placówki byli pracownicy Kuratorium, nauczyciele i młodzież studiująca w ,,Pedagogium” w Oliwie. Kierował nią jej twórca – mgr Kazimierz Jasiulaniec, który następnie przekazał swoje stanowisko małżonce mgr Leokadii Jasiulaniec, związanej z biblioteką aż do września 1975 roku.

W 1951 roku placówka zyskała status Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej. Zarządzenie ministra oświaty z dnia 21 maja 1951 roku (Dz. Urz. Min. Ośw. 1951 nr 10) w sprawie statutu Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej określiło cele i zakres jej działalności. Powierzono jej także opiekę merytoryczną nad pedagogicznymi bibliotekami powiatowymi. W roku 1951 było ich 6 w: Kościerzynie, Kwidzynie, Lęborku, Starogardzie Gdańskim, Tczewie i Elblągu. Zaistniała konieczność utworzenia w jednostce macierzystej Wydziału Bibliotek Terenowych. Jego organizatorem i pierwszym kierownikiem była Maria Szelągowska – druga, obok Leokadii Jasiulańcowej, pracownica PBW. W następnych latach powstawały kolejne biblioteki terenowe: w Gdyni, Kartuzach, Malborku, Pruszczu Gdańskim, Sztumie i Wejherowie, a później w Nowym Dworze Gdańskim, Pucku oraz w Sopocie.

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka rozwijała się coraz prężniej. Przybywało zbiorów, czytelników oraz pracowników. W 1952 roku została przeniesiona do nowego lokalu przy ulicy Liebermana w Gdańsku-Wrzeszczu, gdzie z inicjatywy Lucylli Pisarskiej, powstał Wydział Informacyjno-Bibliograficzny. Zadaniem jego pracowników było gromadzenie i opracowywanie materiałów bibliograficznych dla kształcących się nauczycieli i studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej.

Dzięki rosnącemu wciąż powodzeniu Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej wśród czytelników i powiększającym się zbiorom, w roku 1956 dokonano ponownie zmiany lokalu. Placówka otrzymała siedzibę w Gdańsku przy ulicy Wały Jagiellońskie 24. W nowym, nieco obszerniejszym, lokalu organizowały się kolejne wydziały przewidziane przez statut. W roku 1958 powstał Wydział Udostępniania, kierowany w latach 1958-1964 przez Marię Szelągowską, który w roku 1964 został podzielony na Wypożyczalnię i Czytelnię. Rozwój szkolnictwa i bibliotek szkolnych zrodził potrzebę utworzenia w roku 1963 Wydziału Instrukcyjno-Metodycznego, którego merytorycznym zadaniem była pomoc nauczycielom i bibliotekarzom szkolnym. Głównym organizatorem Wydziału była Barbara Mielczarek. Zwiększająca się liczba czytelników i zróżnicowanie ich potrzeb wymagało wyodrębnienia Wydziałów: Gromadzenia i Opracowania Księgozbioru (w roku 1967). Wydział Gromadzenia, którym kierowała Krystyna Sylwestrzak, zajmował się głównie zakupem i ewidencją księgozbioru, naczelnym zadaniem zaś Wydziału Opracowania było klasyfikowanie i katalogowanie księgozbioru. Zadania te należą niezmiennie do najważniejszych w tych wydziałach.

W 1973 roku nastąpiła kolejna zmiana siedziby placówki macierzystej PBW: został nią zabytkowy budynek przy ulicy Karola Marksa 14 (obecnie aleja. gen. Józefa Hallera 14) w Gdańsku-Wrzeszczu. Ogromnego nakładu pracy wymagało od bibliotekarzy rozlokowanie księgozbioru, rozmieszczenie poszczególnych wydziałów i stworzenie pracownikom i użytkownikom podstawowych warunków do pracy w zupełnie nieprzystosowanym do potrzeb biblioteki budynku. Od września 1975 roku dyrektorem PBW została dr Maria Etmańska. Po wprowadzeniu, w połowie roku 1975 nowego podziału administracyjnego kraju, w granicach województwa gdańskiego, oprócz placówki macierzystej, znalazło się 9 bibliotek terenowych: w Gdyni, Sopocie, Tczewie, Wejherowie, Pucku, Starogardzie Gdańskim, Kościerzynie, Kartuzach i w Pruszczu Gdańskim. Stały się one filiami Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku. W roku 1975, w związku z reorganizacją doradztwa metodycznego, przestał funkcjonować Wydział Instrukcyjno-Metodyczny.

W 1976 r., z okazji 30-lecia swego istnienia, książnica otrzymała imię Gdańskiej Macierzy Szkolnej. Było to wielkie wydarzenie w życiu biblioteki. Obchody jubileuszowe uświetniła wówczas uroczysta sesja w Ratuszu Staromiejskim oraz wystawa obrazująca dzieje Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku i jej filii.

W latach siedemdziesiątych powstał Wydział Zbiorów Specjalnych, gromadzący zbiory audiowizualne i dokumenty związane z historią edukacji na Pomorzu (np. dokumenty życia społecznego, fotografie, kroniki szkolne, świadectwa szkolne, dyplomy, legitymacje i itp.). Inicjatorką utworzenia Wydziału i jego organizatorką była Barbara Mielczarek. W latach 1985-1990 liczba zbiorów tak wzrosła i zróżnicowała się, że zaistniała konieczność podzielenia ich na audiowizualne i muzealne. W 1990 roku powołano Wydział Zbiorów Audiowizualnych (pod kierownictwem Ewy Podumis) i Wydział Muzealny (prowadził go Lech Kujawski).

W grudniu 1992 roku podjęto decyzję o komputeryzacji biblioteki. Od tego momentu zbiory są opracowywane komputerowo. Informacje o zbiorach zwartych, audiowizualnych, czasopismach oraz zasobie bieżącej bibliografii edukacyjnej czytelnicy uzyskują z katalogów komputerowych za pośrednictwem terminali. Decyzją Kuratorium Oświaty i Wychowania w Gdańsku w roku 1993 Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką włączono do nowo powstałej placówki oświatowej: Centrum Edukacji Nauczycieli. Bibliotekarze, wchodzący w skład powołanej przez Kuratora Komisji, nie dopuścili do wszystkich zmian, jakie zamierzano przeprowadzić na niekorzyść biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka zachowała swą tradycyjna nazwę i strukturę wewnętrzną. W wyniku zmian organizacyjnych dotychczasowy dyrektor PBW – dr Maria Etmańska została wicedyrektorem Centrum Edukacji Nauczycieli do spraw Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku.

W 1996 roku PBW obchodziła 50-lecie istnienia. W ramach obchodów zorganizowany został m. in. konkurs na ekslibris biblioteki (zobacz prace nagrodzone) oraz opublikowany informator o bibliotece.

W wyniku reformy podziału administracyjnego kraju w 1999 r. PBW rozszerzyła zasięg swojego oddziaływania, bowiem w jej strukturę weszły dodatkowe filie: w Chojnicach, Nowym Dworze Gdańskim, Sztumie, Malborku i Kwidzynie. Organem prowadzącym dla biblioteki stał się Samorząd Województwa Pomorskiego, który w połowie 1999 roku zdecydował o wyłączeniu Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku ze struktury Centrum Edukacji Nauczycieli i przywróceniu jej pełnej samodzielności organizacyjnej. Dyrektorem placówki została mgr Lucja Ćwiok, długoletni pracownik Biblioteki, wcześniej pracująca na stanowisku kierownika Wydziału Informacyjno-Bibliograficznego. Placówka otrzymała nowy statut, w którym m. in. zmieniono nazwę Wydziału Muzealnego na Wydział Zbiorów Specjalnych (muzeum).

W 2001 roku biblioteka obchodziła 55-lecie powstania. Z tej okazji odbyły się w placówce dwie uroczystości związane z udostępnieniem czytelnikom nowej oferty. 26 kwietnia otwarto nową ekspozycję muzealną w powiększonym lokalu Wydziału Zbiorów Specjalnych. W dwóch pomieszczeniach powstało Muzeum Oświaty Pomorskiej, prezentujące dwie stałe ekspozycje: „Szkoła podstawowa na Pomorzu” i „Szkoła średnia na Pomorzu”. We wrześniu natomiast otwarto Regionalną Izbę Edukacyjną, która otrzymała oddzielne pomieszczenie w Wydziale Zbiorów Specjalnych. Rok 2001 był także rokiem, w którym – na mocy zawartego w grudniu porozumienia pomiędzy Województwem Pomorskim a Powiatem Kartuskim – od 2002 roku Filia w Kartuzach zaczęła funkcjonować w ramach powołanego Powiatowego Ośrodka Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli w Kartuzach.

W marcu 2003 roku uroczyście zakończono konkurs na pamiętnik Wspomnienia o szkole, ogłoszony w 2002 roku pod patronatem Prezydenta Miasta Gdańska oraz Konsula Republiki Federalnej Niemiec w Gdańsku. Wspomnienia i relacje byłych uczniów oraz dołączone do nich materiały archiwalne wzbogaciły Muzeum Oświaty Pomorskiej.

Ważnym wydarzeniem w historii placówki było reaktywowanie w 2003 roku działalności Wydziału Instrukcyjno-Metodycznego, a także włączenie się biblioteki do organizowania imprez w ramach Bałtyckiego Festiwalu Nauki. W tym roku został również zmieniony statut Biblioteki, zgodnie z wymogami nowych rozporządzeń MENiS z dnia 29 kwietnia 2003 roku: w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych oraz w sprawie ramowego statutu publicznej biblioteki pedagogicznej.

W 2004 roku nastąpiła zmiana na stanowisku dyrektora placówki. Od 25 maja funkcję tę sprawuje mgr Małgorzata Kłos, która uprzednio zajmowała stanowisko zastępcy dyrektora.

Od lutego 2005 roku PBW w Gdańsku rozszerzyła swoją ofertę zapraszając uczniów z nauczycielami do „Akademii Czytania Bajek„, włączając się w ten sposób w ogólnopolską akcję „Cała Polska czyta dzieciom”. Biblioteka stała sie również współorganizatorem ogólnopolskiego konkursu ortograficznego „Ortofrajda – Wielkie Malowanie Ortogarfii„, którego finały kolejnych edycji miały miejsce podczas Bałtyckich Festiwali Nauki.

W czerwcu 2006 roku uroczystą sesją uczczono 60. rocznicę powstania biblioteki. W tym samym roku nastąpiły zmiany organizacyjne. W lutym otwarto Internetowe Centrum Informacji Multimedialnej, dzięki realizacji przez placówkę projektu Ministerstwa Edukacji i Nauki, współfinansowanego w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. We wrześniu, nastąpiła reorganizacja wydziałów jednostki macierzystej. Powołano do życia Wydział Promocji i Współpracy ze Środowiskiem. Likwidacji uległ Wydział Instrukcyjno-Metodyczny. Funkcje tego wydziału przejęły wszystkie wydziały merytoryczne placówki. W strukturę Wydziału Zbiorów Specjalnych włączono Wydział Zbiorów Audiowizualnych.
Na jesieni 2006 r. filia PBW w Chojnicach przeniesiona została do nowej siedziby we Wszechnicy Chojnickiej, powstałej przy wykorzystaniu środków finansowych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

W listopadzie 2007. rozpoczęto kolejny etap komputeryzacji biblioteki – skanowanie kartkowych katalogów alfabetycznych filii i sukcesywne udostępnianie ich w Internecie.

Na początku 2008 roku filie PBW zostały wyposażone w komputery i oprogramowanie umożliwiające komputerowe opracowanie zbiorów bieżących nabytków filii PBW. Czytelnicy uzyskali możliwość korzystania z katalogów on-line.

W grudniu 2008 roku uruchomiony został katalog on-line zbiorów książkowych jednostki macierzystej w Gdańsku.

W 2009 r. – dzięki inicjatywie dyrektora Małgorzaty Kłos – PBW w Gdańsku została partnerem projektu Pomorska Biblioteka Cyfrowa, realizowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013, który umożliwił bibliotece (w maju 2010 r.) zakup zintegrowanego systemu VTLS Virtua oraz uczestniczenie w tworzeniu zdigitalizowanych zasobów bibliotek województwa pomorskiego. Strona internetowa PBC została uruchomiona 5 stycznia 2010 r. a od 7 stycznia przyłączona do Federacji Bibliotek Cyfrowych.

Od stycznia 2010 r. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku rozpoczęła czynną współpracę z katalogiem centralnym polskich bibliotek naukowych i akademickich NUKAT, uczestnicząc we współkatalogowaniu publikacji gromadzonych przez polskie biblioteki.