Historia

Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku

Za datę rozpoczęcia działalności biblioteki pedagogicznej na Wybrzeżu Gdańskim przyjmuje się 2 czerwca 1946 roku. W tym dniu dokonano wpisu pierwszej książki w księgę inwentarzową Okręgowej Biblioteki Pedagogicznej w Sopocie, dla której miejsce znaleziono w budynku przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie 10/12. Świat bibliotekarski powiadomiono o nowej placówce w wakacyjnym numerze czasopisma „Bibliotekarz” (1946 nr 6-7). Jej założycielem był wizytator bibliotek w Kuratorium Okręgu Szkolnego Gdańskiego mgr Kazimierz Jasiulaniec – absolwent Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie, pracujący przed wojną jako bibliotekarz w Bibliotece Uniwersyteckiej. Placówka w swojej pierwszej siedzibie zajmowała zaledwie jedno pomieszczenie, w którym poprzednio mieściła się czytelnia towarzystwa religijnego przy ewangelickiej parafii. Pierwsze zbiory biblioteczne to książki własne założyciela i jego przyjaciół oraz dary ofiarowane przez społeczeństwo. Biblioteka została otwarta dla czytelników na początku roku szkolnego 1946/1947. Pierwszymi korzystającymi ze zbiorów placówki byli pracownicy Kuratorium, nauczyciele i młodzież studiująca w ,,Pedagogium” w Oliwie. Kierował nią jej twórca – mgr Kazimierz Jasiulaniec, który następnie przekazał swoje stanowisko małżonce mgr Leokadii Jasiulaniec, związanej z biblioteką aż do września 1975 roku.

W 1951 roku placówka zyskała status Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej. Zarządzenie ministra oświaty z dnia 21 maja 1951 roku (Dz. Urz. Min. Ośw. 1951 nr 10) w sprawie statutu Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej określiło cele i zakres jej działalności. Powierzono jej także opiekę merytoryczną nad pedagogicznymi bibliotekami powiatowymi. W roku 1951 było ich 6 w: Kościerzynie, Kwidzynie, Lęborku, Starogardzie Gdańskim, Tczewie i Elblągu. Zaistniała konieczność utworzenia w jednostce macierzystej Wydziału Bibliotek Terenowych. Jego organizatorem i pierwszym kierownikiem była Maria Szelągowska – druga, obok Leokadii Jasiulańcowej, pracownica PBW. W następnych latach powstawały kolejne biblioteki terenowe: w Gdyni, Kartuzach, Malborku, Pruszczu Gdańskim, Sztumie i Wejherowie, a później w Nowym Dworze Gdańskim, Pucku oraz w Sopocie.

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka rozwijała się coraz prężniej. Przybywało zbiorów, czytelników oraz pracowników. W 1952 roku została przeniesiona do nowego lokalu przy ulicy Liebermana w Gdańsku-Wrzeszczu, gdzie z inicjatywy Lucylli Pisarskiej, powstał Wydział Informacyjno-Bibliograficzny. Zadaniem jego pracowników było gromadzenie i opracowywanie materiałów bibliograficznych dla kształcących się nauczycieli i studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej.

Dzięki rosnącemu wciąż powodzeniu Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej wśród czytelników i powiększającym się zbiorom, w roku 1956 dokonano ponownie zmiany lokalu. Placówka otrzymała siedzibę w Gdańsku przy ulicy Wały Jagiellońskie 24. W nowym, nieco obszerniejszym, lokalu organizowały się kolejne wydziały przewidziane przez statut. W roku 1958 powstał Wydział Udostępniania, kierowany w latach 1958-1964 przez Marię Szelągowską, który w roku 1964 został podzielony na Wypożyczalnię i Czytelnię. Rozwój szkolnictwa i bibliotek szkolnych zrodził potrzebę utworzenia w roku 1963 Wydziału Instrukcyjno-Metodycznego, którego merytorycznym zadaniem była pomoc nauczycielom i bibliotekarzom szkolnym. Głównym organizatorem Wydziału była Barbara Mielczarek. Zwiększająca się liczba czytelników i zróżnicowanie ich potrzeb wymagało wyodrębnienia Wydziałów: Gromadzenia i Opracowania Księgozbioru (w roku 1967). Wydział Gromadzenia, którym kierowała Krystyna Sylwestrzak, zajmował się głównie zakupem i ewidencją księgozbioru, naczelnym zadaniem zaś Wydziału Opracowania było klasyfikowanie i katalogowanie księgozbioru. Zadania te należą niezmiennie do najważniejszych w tych wydziałach.

W 1973 roku nastąpiła kolejna zmiana siedziby placówki macierzystej PBW: został nią zabytkowy budynek przy ulicy Karola Marksa 14 (obecnie aleja. gen. Józefa Hallera 14) w Gdańsku-Wrzeszczu. Ogromnego nakładu pracy wymagało od bibliotekarzy rozlokowanie księgozbioru, rozmieszczenie poszczególnych wydziałów i stworzenie pracownikom i użytkownikom podstawowych warunków do pracy w zupełnie nieprzystosowanym do potrzeb biblioteki budynku. Od września 1975 roku dyrektorem PBW została dr Maria Etmańska. Po wprowadzeniu, w połowie roku 1975 nowego podziału administracyjnego kraju, w granicach województwa gdańskiego, oprócz placówki macierzystej, znalazło się 9 bibliotek terenowych: w Gdyni, Sopocie, Tczewie, Wejherowie, Pucku, Starogardzie Gdańskim, Kościerzynie, Kartuzach i w Pruszczu Gdańskim. Stały się one filiami Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku. W roku 1975, w związku z reorganizacją doradztwa metodycznego, przestał funkcjonować Wydział Instrukcyjno-Metodyczny.

W 1976 r., z okazji 30-lecia swego istnienia, książnica otrzymała imię Gdańskiej Macierzy Szkolnej. Było to wielkie wydarzenie w życiu biblioteki. Obchody jubileuszowe uświetniła wówczas uroczysta sesja w Ratuszu Staromiejskim oraz wystawa obrazująca dzieje Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku i jej filii.

W latach siedemdziesiątych powstał Wydział Zbiorów Specjalnych, gromadzący zbiory audiowizualne i dokumenty związane z historią edukacji na Pomorzu (np. dokumenty życia społecznego, fotografie, kroniki szkolne, świadectwa szkolne, dyplomy, legitymacje i itp.). Inicjatorką utworzenia Wydziału i jego organizatorką była Barbara Mielczarek. W latach 1985-1990 liczba zbiorów tak wzrosła i zróżnicowała się, że zaistniała konieczność podzielenia ich na audiowizualne i muzealne. W 1990 roku powołano Wydział Zbiorów Audiowizualnych (pod kierownictwem Ewy Podumis) i Wydział Muzealny (prowadził go Lech Kujawski).

W grudniu 1992 roku podjęto decyzję o komputeryzacji biblioteki. Od tego momentu zbiory są opracowywane komputerowo. Informacje o zbiorach zwartych, audiowizualnych, czasopismach oraz zasobie bieżącej bibliografii edukacyjnej czytelnicy uzyskują z katalogów komputerowych za pośrednictwem terminali. Decyzją Kuratorium Oświaty i Wychowania w Gdańsku w roku 1993 Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką włączono do nowo powstałej placówki oświatowej: Centrum Edukacji Nauczycieli. Bibliotekarze, wchodzący w skład powołanej przez Kuratora Komisji, nie dopuścili do wszystkich zmian, jakie zamierzano przeprowadzić na niekorzyść biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka zachowała swą tradycyjna nazwę i strukturę wewnętrzną. W wyniku zmian organizacyjnych dotychczasowy dyrektor PBW – dr Maria Etmańska została wicedyrektorem Centrum Edukacji Nauczycieli do spraw Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku.

W 1996 roku PBW obchodziła 50-lecie istnienia. W ramach obchodów zorganizowany został m. in. konkurs na ekslibris biblioteki (zobacz prace nagrodzone) oraz opublikowany informator o bibliotece.

W wyniku reformy podziału administracyjnego kraju w 1999 r. PBW rozszerzyła zasięg swojego oddziaływania, bowiem w jej strukturę weszły dodatkowe filie: w Chojnicach, Nowym Dworze Gdańskim, Sztumie, Malborku i Kwidzynie. Organem prowadzącym dla biblioteki stał się Samorząd Województwa Pomorskiego, który w połowie 1999 roku zdecydował o wyłączeniu Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku ze struktury Centrum Edukacji Nauczycieli i przywróceniu jej pełnej samodzielności organizacyjnej. Dyrektorem placówki została mgr Lucja Ćwiok, długoletni pracownik Biblioteki, wcześniej pracująca na stanowisku kierownika Wydziału Informacyjno-Bibliograficznego. Placówka otrzymała nowy statut, w którym m. in. zmieniono nazwę Wydziału Muzealnego na Wydział Zbiorów Specjalnych (muzeum).

W 2001 roku biblioteka obchodziła 55-lecie powstania. Z tej okazji odbyły się w placówce dwie uroczystości związane z udostępnieniem czytelnikom nowej oferty. 26 kwietnia otwarto nową ekspozycję muzealną w powiększonym lokalu Wydziału Zbiorów Specjalnych. W dwóch pomieszczeniach powstało Muzeum Oświaty Pomorskiej, prezentujące dwie stałe ekspozycje: „Szkoła podstawowa na Pomorzu” i „Szkoła średnia na Pomorzu”. We wrześniu natomiast otwarto Regionalną Izbę Edukacyjną, która otrzymała oddzielne pomieszczenie w Wydziale Zbiorów Specjalnych. Rok 2001 był także rokiem, w którym – na mocy zawartego w grudniu porozumienia pomiędzy Województwem Pomorskim a Powiatem Kartuskim – od 2002 roku Filia w Kartuzach zaczęła funkcjonować w ramach powołanego Powiatowego Ośrodka Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli w Kartuzach.

W marcu 2003 roku uroczyście zakończono konkurs na pamiętnik Wspomnienia o szkole, ogłoszony w 2002 roku pod patronatem Prezydenta Miasta Gdańska oraz Konsula Republiki Federalnej Niemiec w Gdańsku. Wspomnienia i relacje byłych uczniów oraz dołączone do nich materiały archiwalne wzbogaciły Muzeum Oświaty Pomorskiej.

Ważnym wydarzeniem w historii placówki było reaktywowanie w 2003 roku działalności Wydziału Instrukcyjno-Metodycznego, a także włączenie się biblioteki do organizowania imprez w ramach Bałtyckiego Festiwalu Nauki. W tym roku został również zmieniony statut Biblioteki, zgodnie z wymogami nowych rozporządzeń MENiS z dnia 29 kwietnia 2003 roku: w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych bibliotek pedagogicznych oraz w sprawie ramowego statutu publicznej biblioteki pedagogicznej.

W 2004 roku nastąpiła zmiana na stanowisku dyrektora placówki. Od 25 maja funkcję tę sprawuje mgr Małgorzata Kłos, która uprzednio zajmowała stanowisko zastępcy dyrektora.

Od lutego 2005 roku PBW w Gdańsku rozszerzyła swoją ofertę zapraszając uczniów z nauczycielami do „Akademii Czytania Bajek„, włączając się w ten sposób w ogólnopolską akcję „Cała Polska czyta dzieciom”. Biblioteka stała sie również współorganizatorem ogólnopolskiego konkursu ortograficznego „Ortofrajda – Wielkie Malowanie Ortogarfii„, którego finały kolejnych edycji miały miejsce podczas Bałtyckich Festiwali Nauki.

W czerwcu 2006 roku uroczystą sesją uczczono 60. rocznicę powstania biblioteki. W tym samym roku nastąpiły zmiany organizacyjne. W lutym otwarto Internetowe Centrum Informacji Multimedialnej, dzięki realizacji przez placówkę projektu Ministerstwa Edukacji i Nauki, współfinansowanego w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. We wrześniu, nastąpiła reorganizacja wydziałów jednostki macierzystej. Powołano do życia Wydział Promocji i Współpracy ze Środowiskiem. Likwidacji uległ Wydział Instrukcyjno-Metodyczny. Funkcje tego wydziału przejęły wszystkie wydziały merytoryczne placówki. W strukturę Wydziału Zbiorów Specjalnych włączono Wydział Zbiorów Audiowizualnych.
Na jesieni 2006 r. filia PBW w Chojnicach przeniesiona została do nowej siedziby we Wszechnicy Chojnickiej, powstałej przy wykorzystaniu środków finansowych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

W listopadzie 2007. rozpoczęto kolejny etap komputeryzacji biblioteki – skanowanie kartkowych katalogów alfabetycznych filii i sukcesywne udostępnianie ich w Internecie.

Na początku 2008 roku filie PBW zostały wyposażone w komputery i oprogramowanie umożliwiające komputerowe opracowanie zbiorów bieżących nabytków filii PBW. Czytelnicy uzyskali możliwość korzystania z katalogów on-line.

W grudniu 2008 roku uruchomiony został katalog on-line zbiorów książkowych jednostki macierzystej w Gdańsku.

W 2009 r. – dzięki inicjatywie dyrektora Małgorzaty Kłos – PBW w Gdańsku została partnerem projektu Pomorska Biblioteka Cyfrowa, realizowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013, który umożliwił bibliotece (w maju 2010 r.) zakup zintegrowanego systemu VTLS Virtua oraz uczestniczenie w tworzeniu zdigitalizowanych zasobów bibliotek województwa pomorskiego. Strona internetowa PBC została uruchomiona 5 stycznia 2010 r. a od 7 stycznia przyłączona do Federacji Bibliotek Cyfrowych.

Od stycznia 2010 r. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku rozpoczęła czynną współpracę z katalogiem centralnym polskich bibliotek naukowych i akademickich NUKAT, uczestnicząc we współkatalogowaniu publikacji gromadzonych przez polskie biblioteki.

We wrześniu 2010 r. placówka rozpoczęła współpracę z Polskim Instytutem Filmowym i Fundacją Centrum Edukacji Obywatelskiej w Warszawie w zakresie realizacji programu Filmoteka Szkolna, mającego na celu upowszechnianie i wspieranie nauczycieli w edukacji filmowej. Poza popularyzowaniem materiałów filmowych, dostępnych w ramach Filmoteki Szkolnej, przydatnych na zajęciach przedmiotowych i wychowawczych, Biblioteka rozpoczęła organizowanie cyklicznych spotkań Międzyszkolnego Koła Filmowego dla uczniów i nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych.

5 października 2011 roku, podczas uroczystego posiedzenia Rady Pedagogicznej obchodzono 65-lecie istnienia instytucji, na które przybyli zaproszeni przedstawiciele władz oraz instytucji współpracujących z biblioteką, a także byli pracownicy PBW w Gdańsku. W programie posiedzenia znalazło się m. in. wystąpienie wicedyrektor Hanny Pacholskiej „Poprzez realizację Projektu PBC do Biblioteki Hybrydowej”

W 2012 r. w związku z ogłoszeniem przez Sejmik Województwa Pomorskiego  roku 2012 „Rokiem Krajobrazów Pomorza” placówka zorganizowała konkurs fotograficzny, zapraszając do współpracy PBW w Słupsku. Konkurs  o zasięgu wojewódzkim pt. „Literackie krajobrazy Pomorza”, był adresowany do uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, a jego celem było m. in. promowanie twórczości autorów z Pomorza i rozbudzanie wrażliwości młodego pokolenia na piękno miejsca zamieszkania.

Realizacja partnerskiego projektu Pomorska Biblioteka Cyfrowa została doceniona w 2012 roku przez Fundację Regionalnych Inkubatorów Przedsiębiorczości „WOKULSKI, która przyznała PBW w Gdańsku wyróżnienie Pozytywista Roku 2011 w kategorii „Kultura i sztuka”.

Biblioteka, zgodnie z przyjętą koncepcją pracy, będąc otwarta na szeroką współpracę na rzecz pomorskiej edukacji, włączyła się w przygotowanie raportu odnoszącego się do wspomagania czytelnictwa mieszkańców Gdańska, wydanego pt. „Raport o sytuacji książki w Gdańsku : biblioteki i czytelnictwo 2010-2011” pod redakcją  Elżbiety Piotrowskiej i Stanisława Rośka. Rozdział pt. „Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku jako instytucja wspierania rozwój czytelnictwa i edukację mieszkańców Gdańska: zasoby, odbiorcy i działalność w latach 2009-2011” przygotowały dyrektor Małgorzata Kłos oraz kierownik Wydziału Promocji i Współpracy ze Środowiskiem Zdzisława Woźniak-Lipińska.

Od 2013 r., wraz z w wejściem w życie nowego rozporządzenia MEN z 28 lutego 2013 r. w spawie szczegółowych działań publicznych bibliotek pedagogicznych,  dużą wagę w PBW w Gdańsku zaczęto przykładać do zadań związanych z organizowaniem i prowadzeniem wspomagania szkół i placówek w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, w tym w wykorzystywaniu technologii informacyjno-komunikacyjnej. W placówce macierzystej i w każdej filii odbywają się cyklicznie spotkania sieci współpracy i samokształcenia nauczycieli bibliotekarzy, które są okazją do dzielenia się dobrymi praktykami, wymiany doświadczeń, a także do wspólnego rozwiązywania problemów, z którymi spotykają się na co dzień nauczyciele w swojej codziennej pracy.

Wrzesień 2013 r. przyniósł zmiany w organizacji pracy placówki macierzystej, spowodowane decyzją organu prowadzącego o likwidacji stanowisk kierowników wydziałów. Pomimo dużych zmian i konieczności dostosowania się do nowych rozwiązań, PBW w Gdańsku nadal aktywnie włącza się w różnorodne działania na rzecz oświaty pomorskiej i odnosi sukcesy, poparte otrzymanymi wyróżnieniami, np. w grudniu  2013 r. instytucja otrzymała honorową odznakę „Przyjaciela Osób z Autyzmem”, przyznaną przez Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym w Gdańsku, za udział w projekcie współfinansowanym ze środków Unii Europejskiej w ramach EFS Wsparcie dla Autyzmu II.

W 2014 r. instytucja została zaproszona do współpracy przy organizacji XIV Forum

Towarzystwa Nauczycieli Bibliotekarzy Szkół Polskich, które odbyło się w dniach 10-11 maja pod hasłem Biblioteki szkolne tradycją i przyszłością kultury narodowej. W wydarzeniu  uczestniczyło 80 nauczycieli bibliotekarzy z całej Polski. Tego roku PBW w Gdańsku była również odpowiedzialna za realizację etapu wojewódzkiego konkursu „2014! Młodzi dla wolności”, organizowanego przez Kancelarię Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przy współpracy z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji. Biblioteka była odpowiedzialna za opiekę nad szkołami uczestniczącymi w konkursie oraz zorganizowanie posiedzenia jury wybierającego najlepsze prace w poszczególnych kategoriach.

            W roku 2014 dwie filie Biblioteki, realizując zadania związane ze wspomaganiem szkół i nauczycieli, prowadziły szkolenia w ramach powiatowych projektów ze środków unijnych (1/POKL/3.5/2012): Filia w Starogardzie Gdańskim – „Nauczyciel na miarę czasu”; Filia w Tczewie „Aktywny belfer”.

            Od 2015 roku PBW w Gdańsku realizuje zadania w ramach Realizacji Regionalnego Programu Strategicznego (RPS) w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Aktywni Pomorzanie. Jednym z zadań w 2015 r. było przeprowadzenie wojewódzkiego konkursu „Moja Mała Ojczyzna”, w którym wzięło udział 157 szkół i placówek oświatowych z całego województwa pomorskiego.

W ramach RPS od 2016 roku PBW w Gdańsku jest odpowiedzialna za przygotowanie i przeprowadzanie – w imieniu Marszałka Województwa Pomorskiego – konkursu „Nauczyciel Pomorza”, do którego typowani są najwybitniejsi pedagodzy pracujący na terenie województwa pomorskiego.

            Tytuł „Ambasadora Technologii Informacyjno-Komunikacyjnych w Edukacji” Biblioteka otrzymała w 2016 roku za udział w Konkursie Szkoła na czasie, e-podręczniki w klasie, który był organizowany przez MEN z udziałem ORE w Warszawie. Rok 2016 był także ważny dla instytucji ze względu na przypadający w nim jubileusz. Uroczystą sesję  z okazji obchodów 70-lecia działalności PBW w Gdańsku zorganizowano 2 grudnia. Podczas sesji dyrektor Małgorzata Kłos wygłosiła referat na temat „Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku i jej pracownicy przez siedem dekad”.

            W  2016 roku PBW w Gdańsku wzięła również udział w ogólnopolskich badaniach satysfakcji użytkowników bibliotek pedagogicznych, prowadzonych przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, podczas  którego zebrano 605 ankiet wśród użytkowników PBWG.  Wyniki badań posłużyły przedstawicielom bibliotek pedagogicznych do opracowania wystąpienia podczas Światowego Kongresu IFLA we Wrocławiu 19-25 sierpnia 2017 r.

            Docenieniem solidnej pracy PBW w Gdańsku było niewątpliwie zaproponowanie placówce w 2017 roku partnerstwa w Przedsięwzięciu Strategicznym pn. „Zdolni z Pomorza”, koordynowanym przez Departament Edukacji i Sportu Urzędu Marszałkowskiego w Gdańsku.  Biblioteka w ramach partnerstwa współorganizowała III Młodzieżową Konferencję Matematyczną – TriMAT oraz przygotowała i zorganizowała  I Pomorską Uczniowską Konferencję Naukową pt. „Sztuczna inteligencja: nadzieje – wyzwania – perspektywy”, która odbyła się 18 listopada na Politechnice Gdańskiej. Materiały z konferencji zostały przygotowane i wydane w roku następnym.

            PBW w Gdańsku nie tylko poszerza nieustanie swoją ofertę, ale również poprawia swój wizerunek. 3 października 2017 r.  miało miejsce uroczyste otwarcie Wydziału Udostępnienia Zbiorów w nowej aranżacji, według projektu dr. hab. Jana Sikory, w którym uczestniczyli m. in. przedstawiciele organu prowadzącego: z-ca dyrektora DES Teresa Szakiel, Janina Bezubka, radny Sejmiku Piotr Karczewski, dyrektorzy bibliotek i placówek oświatowych, a także przedstawiciele mediów.

            Od 2017 roku placówka włączyła się po raz pierwszy w Wielką Zbiórkę Książek dla Małych i Dużych pacjentów szpitali, organizowaną przez Fundację Zaczytani.pl.

W 2018 roku, poza realizacją zadań RPS i  partnerstwa w projekcie „Zdolni z Pomorza”, PBW w Gdańsku była odpowiedzialna za dystrybucję (przekazanie i odbiór) ankiet dla rodziców oraz zgód na udział w badaniach dzieci, w ramach prowadzonych badań kondycji zawodowej pomorskich nauczycieli do 107 pomorskich szkół. Współorganizowano także imprezy w ramach obchodów 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości, w tym Konkurs Polskie Drogi do Niepodległości.